Yangi o‘zbek alifbosi 2027-yil 22-apreldan kuchga kiradi. Yangi harflar, qonundagi o‘zgarishlar, maktab darsliklari va eski hujjatlardan foydalanish tartibi haqida.
Yangi o‘zbek alifbosi qachondan kuchga kiradi? Muhim sanalar va o‘zgarishlar
O‘zbek tilining lotin yozuviga asoslangan alifbosini takomillashtirishga qaratilgan yangi qonun 2027-yil 22-apreldan kuchga kiradi. Ushbu sanaga qadar hozirda foydalanilayotgan alifbo amalda qoladi.
2026-yil 21-oktabr kuni Prezident tomonidan imzolangan O‘RQ-1184-sonli qonun bilan o‘zbek alifbosining yangi tahriri tasdiqlandi. Mazkur hujjat 1993-yilda qabul qilingan «Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini joriy etish to‘g‘risida»gi qonunning tegishli moddasiga o‘zgartirish kiritadi.
Yangi alifboga muvofiq, avvalgi 26 ta harf va 3 ta harf birikmasidan iborat tizim o‘rniga 28 ta harf hamda bitta tutuq belgisi joriy etiladi.
Yangi alifboda qaysi harflar o‘zgaradi?
Yangi tahrirga ko‘ra, hozirgi yozuvdagi ayrim harf va harf birikmalari o‘zgartiriladi:
O‘ harfi o‘rniga Ö;
G‘ harfi o‘rniga Ğ;
Sh harf birikmasi o‘rniga Ş;
Ch harf birikmasi o‘rniga Ç belgisi qo‘llaniladi.
Bu o‘zgarishlar o‘zbek tilining lotin yozuvini takomillashtirish va alifbodagi harf shakllarini yagona tizimga keltirishga qaratilgan.
Yangi alifbo qachondan amalda qo‘llaniladi?
Qonunda belgilangan tartibga ko‘ra, hujjat rasmiy e’lon qilinganidan olti oy o‘tgach kuchga kiradi. Shunga muvofiq, yangi alifbodan 2027-yil 22-apreldan foydalanish boshlanadi.
Qonunning qabul qilinishi va kuchga kirishi bilan bog‘liq asosiy sanalar:
|
Sana |
Jarayon |
|
2026-yil 7-iyul |
Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan |
|
2026-yil 10-sentabr |
Senat tomonidan ma’qullangan |
|
2026-yil 21-oktabr |
Prezident tomonidan imzolangan |
|
2027-yil 22-aprel |
Qonun kuchga kiradi |
Demak, yangi qonun kuchga kirguniga qadar ta’lim muassasalari, davlat tashkilotlari va boshqa sohalarda amaldagi alifbodan foydalanish davom etadi.
Vazirlar Mahkamasiga qanday vazifalar yuklatilgan?
Yangi qonunning ijrosini tashkil etish bo‘yicha Vazirlar Mahkamasiga bir qator vazifalar belgilangan.
Jumladan:
Qonun mazmunini ijrochilarga yetkazish va uning mohiyatini aholiga tushuntirish;
Hukumatning amaldagi qarorlarini yangi qonun talablariga muvofiqlashtirish;
Qonun ijrosini ta’minlash bo‘yicha chora-tadbirlar dasturini ikki oy ichida ishlab chiqish va tasdiqlash.
Shuningdek, yangi alifboga o‘tish jarayonida avvalgi yozuvda tayyorlangan hujjatlar va boshqa materiallardan foydalanish tartibi ham belgilangan.
Xususan, yangi qonun kuchga kirishidan oldin eski alifboda rasmiylashtirilgan hujjatlar, milliy valyuta va qimmatli qog‘ozlar o‘z kuchini saqlab qoladi. Davlat tashkilotlarining ramziy belgilari, binolardagi ayrim yozuvlar, geografik nomlar aks etgan peshlavha va ko‘rsatkichlardan esa belgilangan muddatgacha yoki yaroqsiz holga kelguniga qadar foydalanish mumkin.
Maktab darsliklari ham yangi alifboga o‘tkaziladimi?
Yangi alifboga o‘tish jarayoni umumta’lim maktablari darsliklarini ham qamrab oladi.
Ma’lum qilinishicha, 2027-yildan boshlab 1-sinf darsliklari yangi alifboda chop etilishi rejalashtirilgan. Boshqa sinflar uchun mo‘ljallangan darsliklar esa ularni yangilash muddati kelganida bosqichma-bosqich yangi yozuvga moslashtiriladi.
Shu sababli yangi alifboga o‘tish birdaniga emas, balki belgilangan tartib va muddatlar asosida amalga oshiriladi.
Xulosa: Yangi o‘zbek alifbosi to‘g‘risidagi qonun 2027-yil 22-apreldan kuchga kiradi. Ungacha amaldagi lotin alifbosidan foydalanish davom etadi. Yangi yozuvga o‘tish jarayoni esa hukumat tomonidan tasdiqlanadigan chora-tadbirlar dasturi asosida tashkil etiladi.
