Мактабларда баҳолаш тизими ўзгариши билан кўплаб ўқитувчилар учун БСБ ва ЧСБ атамалари кундалик ишнинг бир қисмига айланди.
Мактабларда баҳолаш тизими ўзгариши билан кўплаб ўқитувчилар учун БСБ ва ЧСБ атамалари кундалик ишнинг бир қисмига айланди. Бироқ уларни қандай режалаштириш, топшириқларни қандай тузиш ва натижаларни қандай баҳолаш ҳақида саволлар ҳали ҳам кўп. Ушбу мақолада энг муҳим жиҳатларни содда тилда тушунтирамиз.
БСБ ва ЧСБ нима?
БСБ (бўлим бўйича сумматив баҳолаш) — дарсликдаги битта бўлим ёки бир нечта мавзулар тўплами якунлангандан сўнг ўтказиладиган назорат. У ўқувчи шу бўлимда белгиланган ўқув мақсадларига эришганини текширади.
ЧСБ (чорак бўйича сумматив баҳолаш) — чорак охирида ўтказиладиган якуний назорат. У чорак давомида ўтилган барча бўлимлар бўйича билим ва кўникмаларни умумлаштириб текширади.
Форматив ва сумматив баҳолашнинг фарқи
- Форматив баҳолаш — дарс жараёнидаги кундалик кузатув: савол-жавоб, кичик топшириқлар, ўзаро баҳолаш. Унинг мақсади — ўқувчига ўз вақтида ёрдам бериш.
- Summativ баҳолаш (БСБ ва ЧСБ) — маълум босқич якунида натижани қайд этиш. Унинг натижалари расмий тарзда журналга киритилади.
БСБ ва ЧСБни иш режада қандай белгилаш керак?
- Дарсликни бўлимларга ажратинг ва ҳар бир бўлим охирига БСБ дарсини қўйинг.
- Чоракнинг охирги ҳафталарига ЧСБ дарсини жойлаштиринг.
- ЧСБдан сўнг хатолар устида ишлаш дарсини режалаштириш фойдали.
- Иш режада БСБ ва ЧСБ дарсларини аниқ номлаш (масалан, «БСБ №2») журнални юритишни осонлаштиради.
Сифатли топшириқ қандай тузилади?
Яхши БСБ ёки ЧСБ топшириғи қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:
- Ўқув мақсадига мослик. Ҳар бир топшириқ аниқ ўқув мақсадини текширсин.
- Турли даражадаги топшириқлар. Билиш, тушуниш, қўллаш ва таҳлил даражаларидаги саволларни аралаштиринг.
- Аниқ дескрипторлар. Ҳар бир топшириқ учун балл қандай қўйилишини олдиндан ёзиб қўйинг.
- Мос вақт. Топшириқлар ажратилган вақтда бажарилиши мумкин бўлсин.
Баҳолаш ва натижаларни таҳлил қилиш
Натижаларни балл ва дескрипторлар асосида ҳисобланг. Сўнгра синф кесимида таҳлил қилинг: қайси топшириқни кўпчилик бажара олмаганини аниқланг. Бу маълумот кейинги дарсларни режалаштиришда жуда фойдали — заиф мавзуларни такрорлаш учун вақт ажратинг.
Ота-оналарга натижа ҳақида маълумот беришда фақат бални эмас, балки ўқувчининг кучли томонлари ва ривожланиши керак бўлган жиҳатларини ҳам айтиб ўтинг.
Кўп учрайдиган хатолар
- Топшириқлар дарсликдаги ўтилмаган мавзуларни ўз ичига олиши;
- Дескрипторларсиз баҳолаш — бу натижаларни субъектив қилади;
- БСБ натижалари таҳлил қилинмасдан кейинги бўлимга ўтиб кетиш;
- Иш режада БСБ ва ЧСБ санасининг дарс жадвалига мос келмаслиги.
Тайёр иш режалар
muallimlar.uz сайтида БСБ ва ЧСБ дарслари белгиланган, eMaktab'га юклашга тайёр иш режалар мавжуд: 2-чорак БСБ ва ЧСБ асосидаги иш режалар — барча синфлар учун.
Манба: muallimlar.uz
